सकल गोर बंजारा
८ वी अनुसूची आणि गोर बोली / बंजारा भाषा
भारतीय संविधानातील ८ वी अनुसूची ही भाषांविषयीची संवैधानिक तरतूद आहे. या पृष्ठाचा उद्देश गोर बोली, बंजारा/लमाणी भाषिक परंपरा आणि संवैधानिक प्रक्रियेबद्दल शांततामय व माहितीपूर्ण जनजागृती करणे आहे.
८ वी अनुसूची म्हणजे काय?
संविधानातील अनुच्छेद 344(1) आणि अनुच्छेद 351 यांच्या संदर्भात ८ वी अनुसूची भाषांची सूची देते. ही सूची भारतातील भाषिक विविधतेला संवैधानिक मान्यता देणाऱ्या महत्त्वाच्या चौकटींपैकी एक आहे.
मूळ संविधानात 14 भाषा होत्या. नंतर घटनादुरुस्तीद्वारे सिंधी, कोंकणी, मणिपुरी, नेपाळी, बोडो, डोगरी, संथाली आणि मैथिली यांचा समावेश झाला. त्यामुळे आज एकूण 22 भाषा सूचीबद्ध आहेत.
गोर बोली / बंजारा भाषेचा संदर्भ
गोर बंजारा समाजात गोर बोली, गोरमाटी, बंजारी, लमाणी, लांबाडी, लांबाणी, सुगाली अशा नावांनी ओळखल्या जाणाऱ्या भाषिक परंपरा विविध राज्यांत आढळतात. प्रदेशानुसार मराठी, हिंदी, कन्नड, तेलुगू, गुजराती, ओडिया इत्यादी भाषांचा प्रभाव दिसतो.
या भाषिक वारशाचे दस्तऐवजीकरण, शब्दसंग्रह, लोकगीत, म्हणी, कथा, ध्वनिमुद्रण, साहित्य आणि शैक्षणिक अभ्यास यांचे संकलन करणे हे कोणत्याही संवैधानिक मागणीसाठी महत्त्वाचे पुरावे ठरू शकते.
८ व्या अनुसूचीतील 22 भाषा
भाषिक पुरावे संकलन
गोर बोलीतील शब्दकोश, व्याकरण, लोकगीत, कथा, म्हणी, ध्वनी व व्हिडिओ नमुने, संशोधन पेपर आणि राज्यवार वापराचे दस्तऐवजीकरण करणे.
शैक्षणिक व संस्थात्मक समर्थन
विद्यापीठ, भाषा अभ्यासक, संशोधन संस्था, सांस्कृतिक संस्था आणि समाज संघटनांकडून सत्यापित संदर्भ, अहवाल व समर्थनपत्रे गोळा करणे.
संवैधानिक मार्ग
भाषेचा समावेश करण्यासाठी संसदेच्या घटनादुरुस्तीची आवश्यकता असते. त्यामुळे मागणी शांततामय, पुराव्यावर आधारित आणि कायदेशीर पद्धतीने मांडली पाहिजे.
काय दावा करू नये?
संदर्भ व पडताळणी
या पृष्ठावरील संवैधानिक माहिती गृह मंत्रालय / राजभाषा विभागाच्या ८ व्या अनुसूची संदर्भांवर आधारित आहे. भविष्यात कोणताही अधिकृत बदल झाल्यास या पृष्ठावर अद्ययावत माहिती दाखवावी.